زيارت چند عارف نامي
زيارت چند عارف نامي در سفري دوروزه
آرامش در برزخي خوشآب و هوا
گشتن و گرديدن روي زمين از منظري راهي براي پر كردن وقت فراغت و تفريحي ساده و در عين حال پرهزينه به نظر ميآيد اما از سويي ديگر صنعت بزرگ و جدي توريسم يا همان گردشگري خودمان ناميده ميشود كه مثل همه كالاها و خدمات ديگر هزار گونه و شاخه و زيرشاخه دارد؛ صنعتي كه زيرشاخهاي از آن با عنوان طبيعتگردي (اكوتوريسم)، در دنيا داراي هشت شاخه اصلي و حدود 800 زيرشاخه فرعي است. درست است. 800 زيرشاخه فرعي كه به دليل همين گستردگي، حتي آژانسهاي معتبر بينالمللي هم مجبورند آن را به صورت تخصصي برگزار كنند چرا كه هيچ فرد، گروه و آژانسي نميتواند به تنهايي همه گونههاي اكوتوريسم را پوشش دهد.
مثلاً در يك آژانس مسافرتي درجه يك كشوري اروپايي تور ماجراجويانه كوير در سطوح مختلف قابل سفارش است. در اين تورها پس از ثبتنام و پرداخت هزينه و طي شدن تشريفات اوليه همچون بيمه، شما صاحب يك نقشه و برنامه خواهيد شد كه بايد با استفاده از آن برنامه سفر و تور خود را اجرا كنيد. به عنوان نمونه غذاي روز دوم شما در نقطهاي از پيش تعيينشده برايتان دفن شده كه شما بايد با پيادهروي و صحرانوردي و نقشهخواني به آن دست يابيد يعني مشتري آژانس پول ميدهد تا سفري ماجراجويانه و با سختي و مرارت داشته باشد كه دسترسياش به آب و غذا هم بستگي به توانايي و زحمت خودش دارد.
شما نگران ناهار روز دوم خود نباشيد! قرار نيست ما اين همه ماجراجويي كنيم؛ اين مقدمه طولاني تنها براي توضيح اين نكته است كه سفرهاي ما معمولاً نزديك به يكي از صدها گونه سفر است كه من نامش را «سفرهاي كوله به دوشي» ميگذارم و در واقع برگردان اصطلاح Backpacker يا Backpacking فرنگيهاست. سفرهاي كوله به دوشي اصطلاحي است كه به لحاظ تاريخي براي سفرهاي كمهزينه، مستقل و بينالمللي استفاده شده است. عواملي كه به طور سنتي باعث تمايز سفرهاي كوله به دوشي از انواع ديگر گردشگري ميشود استفاده از حمل و نقل عمومي به عنوان وسيله سفر، خوابگاههاي جوانان به جاي هتل سنتي، زمان طولاني سفر در مقابل تعطيلات مرسوم، علاقه به ملاقات و مراوده با مردم بومي محلي در كنار ديدن مناظر و... است.
اما سفر و مسافرت ما معمولاً حد وسطي از سفر كوله به دوشي است كه تا حدودي اختيار تغيير برنامه به سمت سفرهاي شيك هتلماني و شهرگردي يا به چادرخوابي و طبيعتگردي را به شما بدهد. همچون سفر ساده و البته اندكي خاص به آرامگاههاي عرفا و زيارت آنها كه همه در خطهاي كنار هم جمعاند: بايزيد بسطامي، ابوالحسن خرقاني، شيخ حسن جوري و ابنيمين فرومدي. مكانهايي كه گذشته از ديدار يكباره، محل مناسبي براي خلوت و عبادت است. جايي مثل آرامگاه ابوالحسن خرقاني با هواي دلانگيز تابستاني و البته سرد زمستاني و آرامش محيط و انرژي بارگاهش.
آرامگاه بايزيد بسطامي در شهر بسطام، و شمال مقبره امامزاده محمدبن صادق عليهالسلام واقع است. آرامگاه اين عارف شهير عاري از هرگونه تزيين است و به نظر ميرسد هيچ گاه ساختماني مشابه مقبره ديگر بزرگان روي آن بنا نشده و بياعتنايي به ماديات و گريز از تجمل در اين آرامگاه بسيار كوچك به چشم ميآيد؛ مقبرهاي كه در واقع پنجرهاي است با سقفي فلزي كه به زحمت چند نفر را در خود جاي ميدهد. روي قبر سنگ مرمري قرار دارد كه كلماتي از مناجات مشهور حضرت علي عليهالسلام برآن حك شده است. شهر بسطام در شش كيلومتري شمال شاهرود همچون باغستاني در دل كوير قرار گرفته است؛ شهري كه كوچهباغها و مسجد تاريخي، صومعه بايزيد، گنبد غازانخان، منار سلجوقي و ديگر ديدنيهايش كم از يك جاذبه دلپذير و روحافزا ندارد. شيخ ابوالحسن خرقاني در 24 كيلومتري شاهرود، در شمال قصبه خرقان روي بلندي يك تپه آرميده است. آرامگاه اين عارف نامي و وارسته و فضاي سبز اطراف آن محيطي آرامبخش و معنوي را بر بلنداي اين تپه ساخته است؛ مكاني كه براي استراحت فكري و معنوي بسيار مناسب است. البته فراموش نكنيد كه اين ناحيه زمستانهايي سرد دارد. در جوار اين مقبره مسجدي بوده كه در حال حاضر از مسجد و گنبد آن تنها محرابش باقي مانده است و برخلاف مسجدهاي ديگر اين نواحي رو به مغرب است. اين محراب داراي گچبري زيبايي است.
آرامگاه شيخ حسن جوري مقصد ديگر ماست. شيخ حسن جوري يكي از رهبران قيام سربداران و از شاگردان شيخ خليفه و از رهبران سياسي و مذهبي قرن هفتم هجري بود كه به دست وجيالدين مسعود در سال 745 به شهادت رسيد. آرامگاه اين عارف در 150 كيلومتري شاهرود واقع در روستاي كلاته ميرعلم فيروزآباد حوالي روستاي فرومد است. اين آرامگاه متشكل از يك اتاق 4×3 خشتي است و گنبد روي آن در ناحيه شمالي شهر قديمي جور قرار دارد؛ آرامگاهي عاري از هرگونه پيرايه و تشريفات ظاهري. اگر خيلي طالب ركورد زدن نيستيد و آرامش در سفر را بر تعداد و حجم بازديدها ترجيح ميدهيد بايد ديدار از اين آرامگاه را به فرصت ديگري موكول كنيد. تنها دو بارگاه بايزيد بسطامي و ابوالحسن خرقاني فاصلهاي نزديك به هم دارند.
و مقصد آخر آرامگاهي ما، مقبره ابنيمين فرومدي شاعر مشهور و قطعهسراي پارسيگو است كه در انتهاي روستاي فرومد قرار دارد. باطن زيباي ساختمان ششگوش آرامگاه با بافت روستا تطابق ندارد. سنگ قبر داراي شش ضلع كوچك است كه روي آن نوشته شده است: «آرامگاه امير فخرالدين محمدبن يمينالدين متخلص به ابنيمين. شاعري بوده است دانشمند. دوران زندگي را با كمال مناعت و وارستگي به پايان رسانده است. ديوان كامل او در جنگ سربداران از بين رفت و ديوان ديگري تنظيم كرد كه به جاي مانده است. سال تولدش برابر با 685 هجري قمري و سال وفاتش برابر است با 769 هجري قمري».
گذشته از محوطه آرامگاه ابوالحسن خرقاني كه سكوهايي براي چادر زدن و شبماني دارد، بسطام يك مهمانسراي جهانگردي هم دارد؛ جايي كه شايد سپري كردن يك شب پاييزي سرد در آن براي بسياري، آرامش بيشتري را به ارمغان آورد تا اقامت در چادر در قصبه خرقان. طبيعت شهرستان شاهرود برزخ خوشآب و هوايي است ميان كوير مركزي ايران و پارك ملي خوارتوران در جنوب و جغرافياي جنگلي و جنگل ابر در شمال آن. اما در هر حال آب و هواي پاييزي و زمستاني بسطام و خرقان كه به نوعي ييلاق شاهرودند، سرد است. روستاي مجن، روستاي ابر و جنگل ابر، و پارك كويري و ملي خوارتوران طبيعتهاي جذاب و بسيار نزديك به مركز شهرستان شاهرود است. شگفتي اصلي شاهرود همين نزديكي جنگل و كوير است كه در نوع خود در ايران بينظير و در جهان كمنظير است. با همه اين نزديكي گنجاندن ديدار از اين هر دو جلوه طبيعي در يك سفر كوتاه چندروزه چندان شدني و دلچسب نيست. جنگل ابر و پارك خوارتوران دو برنامه جداگانه است. برنامه آرامگاهي دوروزه ديدار از بسطام و خرقان را هم اگر فارغ از همه اين شگفتيهاي طبيعي سپري كنيد قطعاً بهره بهتري خواهيد برد. فقط برج كاشانه بسطام كه تنها دقايقي از شما وقت خواهد گرفت از قلم افتاد؛ برجي كه از داخل 24 متر و از بيرون 20 متر بلندا دارد و تاريخ دقيق ساخت آن معلوم نيست. برخي از بوميان شهر معتقدند بنا متعلق به پيش از اسلام و در اصل آتشكده بوده است. درهرحال در ضلع جنوب غربي اين برج كثيرالاضلاع (سي ضلعي) بر آجري بسمالله الرحمنالرحيمي با خط ثلث زيبايي نقش بسته است.
دسترسي به بسطام از مبداء تهران با طي حدود 420 كيلومتر از جاده دوبانده تهران- مشهد به سادهترين شكل ميسر است. پس از خروج از تهران و گذر از ايوانكي و گرمسار و سمنان و دامغان، شاهرود در كيلومتر 412 پيش روي شماست و با خودروي شخصي و رانندگي مطمئن و بيعجله، فاصله زماني شما با شاهرود حدود پنج ساعت است. فقط به خاطر داشته باشيد هنگام بازگشت ورود به تهران در ساعات پاياني جمعه و تعطيلات همواره با تراكم بيشتري همراه است از جمله در محور گرمسار به تهران.
محمد قدمعلي
سيد حسين ميراسدي ام و اهل شاهرود و ساکن تهران و اهل فرهنگ و تعليم و تربيت بوده و معلمي مرا با خود برده و در قالبي که او برايم ريخته نتوانسته ام از آن خارج شده و به خود اصلي ام برسم . پرواي اين را هم ندارم که رضايتم را از وضع موجود اطهار نمايم . از جمله اينکه پس از بازنشسته شدن باز هم به نوشتن علاقه مندم و به اصرار اطرافيان و دوستان قصد آن کردم که با نوشتن فاصله ام با فرهنگ را در حد متوسطي نگه دارم . اميد دارم دوستان با عنايات خود مرا ياري نمايند .